Fugato

Þetta er á gólfinu í íbúð systur minnar.
Dettur þér í hug gott nafn á það?
Mig grunar nefnilega að þetta gæti verið spliff, donk og gengja — all-in-one útgáfan.

[...]Það er hins vegar Svarti-Pétur í stokknum. Stóru keðjurnar hafa í skjóli einokunar keyrt upp matarverð. Hreðjatak þeirra á markaðnum hefur kallað fáheyrða dýrtíð yfir neytendur. Ég tel að ríkisstjórninni beri skylda til þess að feta í fótspor verkalýðshreyfingarinnar og fara í viðræður við þá aðila, krefjast þess í nafni þjóðarheillar að þeir sýni ábyrgð og þeir lækki matarverð. [...] Ef fortölur duga ekki til, herra forseti, þá er það skoðun okkar í Samfylkingunni að Samkeppnisstofnun eigi að fá í hendur þau tæki sem hún þarf til þess að skipa fyrir um breytingar, þar á meðal að skipta upp slíkum einokunarrisum ef hún telur þess þörf til þess að vernda hagsmuni neytenda.[...]

Össur Skarphéðinsson, í þingræðu 22. jan. 2002

[...]Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera?

Eitt getur hún gert, tekið undir með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni og þingmönnum stjórnarandstöðunnar og ráðist gegn einokun hvar sem er, ekki síst á matvælamarkaðnum. Við höfum séð að þar eru að koma upp risar sem í skjóli ríkisstjórnarinnar ætla greinilega að fara sínu fram. [...]

Össur Skarphéðinsson, í þingræðu hálftíma síðar

[...]Við erum innflutningsþjóð. Við lifum á innflutningi að verulegu leyti. Við komumst ekki hjá því og breyting á mati á verði krónunnar okkar hlýtur að leiða til hækkandi vöruverðs, þ.e. ef gengið lækkar. Nú þegar það hækkar á nýjan leik jafnt og þétt leiðir það með sama hætti, og a.m.k. á að leiða til þess með sama hætti, að verðlag fari lækkandi og hagur manna styrkist hvað það varðar. Auðvitað á að fylgja því eftir að stórir aðilar séu ekki að misnota aðstöðu sína. Auðvitað er 60% eignaraðild í matvælafyrirtækjum, verslunarfyrirtækjum í matvælaiðnaði, allt of há hlutdeild. Auðvitað er það uggvænlegt og sérstaklega þegar menn hafa á tilfinningunni að menn beiti ekki því mikla valdi sem þeir hafa þar af skynsemi. Auðvitað hlýtur að koma til greina af hálfu ríkisins og Alþingis að skipta upp slíkum eignum ef þær eru misnotaðar.

Davíð Oddson, í næstu ræðu á eftir.

Ingibjörg Sólrún virtist vera að ræða umhverfisvernd á Stöð 2 í kvöld, þar sem hún talaði svo mikið um andrúmsloft og jarðveg. En hún átti við pólitískt andrúmsloft haturs út í „ákveðin fyrirtæki,“ þungt loft sem hún vill meina að sé upprunnið úr Davíð Oddssyni. Svona loftslagstal gæti virst grunsamlega óljóst og huglægt og pómó — jafnvel loftkennt — en það eru óþarfar grunsemdir, því að hér fyrir ofan er beinhörð sönnun orða hennar: Davíð Oddsson stuðlaði bersýnilega að þessu andrúmslofti … með því að taka undir með þáverandi formanni Samfylkingarinnar.

Með góðum vilja er alveg hægt að sjá ræðu Davíðs sem einhvers konar heróp hans gegn Baugi … ef þess er gætt að vitna í hana án samhengisins við ræður Össurar, sem hún var svar við. Það hentar víst ekki núna að rifja upp fjandskap fyrrv. formanns Samfylkingarinnar út í Baug. Núna hentar að segja að fjandskapur út í Baug hafi verið einhver einkauppfinning Davíðs.

Ég er með kenningu. Vissulega skipaði Davíð ríkislögreglustjóra (í þolfalli). En ég hef Össur grunaðan um að hafa skipað ríkislögreglustjóra (í þágufalli) að veitast að Baugi. Þetta er eitthvað sem við vitum öll en þorum kannski ekki að horfast í augu við. Ríkislögreglustjóri er greinilega viljalaust handbendi Össurar. Ég finn það á hinu pólitíska andrúmslofti í þjóðfélaginu. Össur hefur gefið út þetta umtalaða veiðileyfi. Ef þú finnur það ekki, þá hefurðu bara ekki þann sans sem ég hef fyrir jarðvegi þjóðfélagsins. Þig skortir pólitíska græna fingur. Það eru straumar í hinu pólitíska umhverfi sem ekki ljúga. Ákveðin undiralda sem við skynjum svo að ekki verður um villst.

Þetta eru skemmtilegar leikreglur. Með því að láta hlutina ekki snúast um áþreifanlegar staðreyndir heldur andrúmsloft, jarðveg, strauma og undiröldu — pomobabble — getur þú sagt hvað sem þér sýnist. Þú þarft ekki að sanna neitt, þú þarft bara að hljóma nógu sannfærandi. Og salta það með „þetta er eitthvað sem við vitum öll“ svo að fólk þori nú ekki annað en trúa. Sniðugt.

Þess vegna segi ég, með miklum sannfæringarmætti, að Össur hefur þvingað ríkislögreglustjóra út í Baugsmálið. Gæti jafnvel hafa slúttað bréfi sínu til hans með hótunum á borð við „you ain’t seen nothing yet“ og „í guðs friði — en ekki mínum.“ Eða bíddunúvið … hverjum skrifaði hann aftur þau orð?

“Accept that some days you are the pigeon, and some days you are the statue.”

— David Brent, Wernham Hogg

The ability to accept being the statue is called “æðruleysi” in Icelandic. What is the English word for that? I can’t recall anything that fits it exactly.

There is dignity in being the statue.

A statue is able to hold its head up high when the guano strikes.

A statue will accept almost anything.

(Much like a doormat, come to think of it.)

Let’s have some of that. Next time the pigeon swoops in … stand perfectly still. Grin and bear it. You know what to be.

Æðruleysi or bust!

Til hvers taka fjölmiðlar fram að hinir og þessir misyndismenn séu af erlendum uppruna? Dæmi: manndrápsfrétt fyrir nokkru á mbl.is þar sem stendur „Að sögn lögreglunnar í Kópavogi eru mennirnir af erlendu bergi brotnir en búsettir hér á landi.“

Gleymdist ekki að taka fram húðlit og trúfélag?

„Já, það var svosem auðvitað, ekki spyr ég nú að hvernig þessir innflytjendur vaða uppi.“

Auðvitað er það ekki meðvitað meiningin hjá blaðamanni. En þjónar svona athugasemd í frétt einhverjum tilgangi öðrum en þeim að ala á þjóðrembu og nýbúafordómum? Á hún sér einhverja réttlætingu?

Hvernig ætli þetta gerist? Nefnir lögreglan þjóðaruppruna grunaðra sisvona í óspurðum fréttum? Eða spyr blaðamaður „voru þetta nokkuð Íslendingar?“ Og ef svarið er „já, reyndar,“ ætli það þyki þá ómaksins vert að hafa það með í fréttinni?

Sjálfur er ég annars meinlaus; ólíklegur til ofbeldis og annarra ódæða. Ég er nefnilega af innlendu bergi brotinn.

… og fjandinn hirði rest

Kjörorð UMFÍ er „Íslandi allt.“ Skógar hafa verið ræktaðir og íþróttaafrek unnin með þessari brýningu. Ég vissi það ekki fyrr en ég fór að leita á netinu að dæmum um notkun orðasambandsins, eftir að ég hafði séð það í lokin á nafnlausum textamolum á spjallsíðum á netinu.

Téður frasi fer nefnilega í taugarnar á mér.

Gott og vel, þetta er sennilega voða fögur tjáning á ættjarðarást … en líklega fer þá bara ættjarðarást í taugarnar á mér líka. Af því að ættjarðarástinni fylgir það yfirleitt að elska skuli aðrar jarðir síður (og þá er stutt í að líta aðrar þjóðir hornauga), og „Íslandi allt“ felur í sér að önnur lönd eigi helst að hljóta ekkert meira en dreggjarnar.

Auðvitað er þetta vitleysa í mér. „Íslandi allt “ er vitanlega hugsað sem hvatningarorð til að gera sitt besta, sisvona af greiðvikni við föðurlandið, „þú skalt vinna Íslandi allt,“ þ.e. allt þitt. Það er ekki átt við að öll heimsins gæði eigi Ísland skilið fremur en aðrir. Og ég leitaði í gegnum allar vísanir sem vefréttin Google gaf mér á notkun þessa orðasambands, og hvergi sá ég það notað í þessum ljóta anda sem ég túlkaði það í. Hí á mig.

Ég er kannski bara svona viðkvæmur fyrir allri „us-and-them“ hugsun. Ég er ofsalega lítið gefinn fyrir þann tendens mannfólks að draga sig í flokka, „þessa ætla ég að láta mér annt um,“ og í skásta falli skítt með hina. Þetta kjörorð UMFÍ, sem og ættjarðarástarhjal margra, minnir mig því miður á þann hugsunarhátt. Það er kannski bara eitthvað sem ég þarf að láta rjátlast af mér.

Þekktasta vefrétt í heimi

Sko, ég var sisvona að hugsa. Um leitarvélar á netinu, þ.e. Google og allar hinar sem langar að vera eins góðar og Google.

Þær safna saman öllu mögulegu efni á netinu og flokka það. Svona hálfgert eins og að smala í réttir.

Og þær má spyrja um allan skrattann sem vita þarf, svona eins og prestarnir spurðu í Delfí til forna.

Mætti þá ekki kalla þær … vefréttir?

Ég er enn og aftur að svara Gallup-könnun af góðmennsku minni. Hún er 48 A4-síður, nokkurþúsund krossar; góðmennska mín í garð Gallup er komin að þanmörkum, en það er eitthvert happdrætti fyrir þá sem taka þátt og ég er afar sigurviss, enda sérstaklega happdrægur.

Í þessari könnun er spurning af taginu „hversu miklu eða litlu máli skipta eftirfarandi atriði þig“ (ljót íslenska en þó skárri en „hversu sammála eða ósammála ertu eftirfarandi fullyrðingum“). Svosem ekki í frásögur færandi, en við spurninguna er þessi skýringartexti í boxi:

Liður sem skipta þig miklu máli og þú værir tilbúinn að borga mikið fyrir skipta þá miklu máli, en það sem skipta þig litlu máli og þú værir tilbúinn að fórna skipta þig þá litlu máli

… haa?

Talsmaður skákmeistarans Bobbys Fischers kveður hann „sæmilega ánægðan“ með páskaeggið sem hann át á páskadagsmorgun í vistarverum sínum á Hóteli Loftleiðum. Samkvæmt frásögn Sæmundar Pálssonar, vinar skákmeistarans, var eggið frá Mónu, af stærð 5, og flutti Geir Jón Þórisson yfirlögregluþjónn eggið til skákmeistarans frá framleiðanda, milliliðalaust að því er Sæmundur best veit. Fischer var að sögn sáttur við hvernig staðið var að flutningi eggsins, þrátt fyrir lítils háttar bráðnun sem olli því að unginn hallaði óeðlilega til vinstri hliðar. Talið er að eggið hafi staðið í sól í farþegasæti bifreiðar Geirs Jóns. Skákmeistarinn lýsti að auki ánægju sinni með málsháttinn, og sagði hann lýsa velvild og vinarþeli íslensku þjóðarinnar. Ekki fékkst þó upplýst hvað þar stóð, og fullyrða forsvarsmenn Mónu að málshátturinn hafi ekki verið valinn sérstaklega fyrir Fischer.

Um eftirmiðdaginn varð skákmeistaranum ómótt. Kveisan er talin hafa stafað af súkkulaðiáti morgunsins, sem hefur reynst maga Fischers erfitt eftir langvarandi súkkulaðisvelti í haldi japanskra yfirvalda, en hún leið hjá við stutta göngu í Öskjuhlíð í fylgd Sæmundar Pálssonar og konu hans Ásgerðar Ásgeirsdóttur.

Í öðrum fréttum er að stór jarðskjálfti, 8,2 stig á Richterkvarða, reið yfir Súmötru í dag og mun líklega valda risaflóðbylgjum, þó ekki af viðlíka stærð og gerðist annan dag jóla. Marburg-veira geisar í Angóla og hefur lagt 122 að velli, og Angelina Jolie var kosin kynþokkafyllsta kona heims í atkvæðagreiðslu á vegum tímaritsins FHM. Ekki hefur enn borist opinber yfirlýsing úr herbúðum Fischers um þessa atburði.

Von er á metuppskeru í íslenskri gúrkurækt í sumar.

Edit: here’s an English translation (see comments for why).

A spokesman for chessmaster Bobby Fischer says he is “relatively pleased” with the easter egg he ate on the morning of Easter Day in his quarters at Hotel Loftleiðir. According to Sæmundur Pálsson, friend of the chessmaster, the egg was from Móna, of size 5, and was transported to Fischer by Geir Jón Þórisson, chief of police, without intermediaries to the best of Sæmundur’s knowledge. Fischer was reportedly satisfied with the manner in which the egg was transported, despite a minor melting which caused the top-mounted yellow baby chick to lean abnormally to the left. The egg is believed to have stood in direct sunshine in the passenger seat of Geir Jón’s vehicle. The chessmaster additionally noted that he was pleased with the saying¹, saying it illustrated the goodwill and friendship of the Icelandic nation. The saying was not divulged, and Móna representatives maintain that it was not chosen specifically for Fischer.

In the afternoon the chessmaster had a spell of nausea. The illness is believed to have resulted from the morning’s chocolate consumption, which presumably posed difficulties for Fischer’s stomach after a long-lasting chocolate paucity while detained by Japanese authorities, but it subsided during a short walk in Öskjuhlíð with Sæmundur Pálsson and his wife Ásgerður Ásgeirsdóttir.

In other news, a large earthquake measuring 8.2 points on the Richter scale struck Sumatra today and will probably cause tsunamis, albeit not of the magnitude seen on the second day of Christmas. The Marburg virus is on the loose in Angola and has killed 122, and Angelina Jolie was voted the world’s sexiest woman in a poll run by the magazine FHM. An official statement on these events has not yet been received from the Fischer camp.

Icelandic cucumber growers are expecting a record crop this summer.

Ég verð eiginlega að verja nokkrum orðum í nýleg greinaskrif Þráins Bertelssonar.

Skrifa hans þekki ég ekki vel til, en ég las bakþankapistilinn aftan á Fréttablaðinu á miðvikudaginn, undir fyrirsögninni „Trúarofstækir trúleysingjar.“ Þar leggur Þráinn til atlögu við trúarafneitunina; þá tísku að gera lítið úr kristinni trú og taka hennar í stað „tækni- og neyslutrú“ eins og Þráinn orðar það. Hann tengir ennfremur trúarofstæki trúleysingjanna við „þá illsku sem brýst fram í ofstæki og fjandskap gagnvart framandlegri trúarbrögðum — sem aftur leiðir til útlendingahaturs, þjóðrembu og fasisma.“

Hér hefur Þráinn auðvitað laukrétt fyrir sér. Tómhyggja síðari ára er knýjandi áhyggjuefni, og virðingarleysi ungs fólks fyrir kristinni trú er stórslys. En verst er það, sem Þráinn bendir viturlega á, að útlendingahatur, þjóðremba og fasismi, ofstæki og fjandskapur gagnvart framandlegri trúarbrögðum … allt eru þetta augljósir ávextir þess illgresis sem trúarafneitunin er. Allt eru þetta vel þekkt einkenni trúleysingjanna. Og öllu þessu berst kristnin gegn. Þráinn veit að kristin kirkja hefur sannað sig í gegnum aldirnar sem kyndilberi friðar og kærleiks og sér í lagi ótrúlega ötullar hjálpsemi við þá sem villst hafa til annarra trúarbragða. Starf kristinna trúboða hefur löngum verið sómi kirkjunnar, sverð hennar og skjöldur. Ekki vinna trúleysingjar slík hetjuverk til að bjarga mannkyninu frá glötun. Þeir sitja bara hver í sínu tómhyggna horni og hjálpa ekki öðrum að sjá ljósið, enda þekkja þeir ekki ljósið sjálfir.

Vitanlega er trúarafneitunin á ábyrgð gegndarlausrar vísindahyggju nútímans, eins og Þráinn bendir á. Sálarheill mannkyns er núna sett á verksvið einhverra eðlisfræðinga og verkfræðinga, og sambandi okkar við Guð er burtkastað fyrir nýjustu tækni og vísindi. Afleiðingin: fólk lifir lífi sínu í vítahring líkamlegrar ofneyslu og andlegrar vannæringar. Það étur sér til óbóta, drekkur svo vísindaformúlur til að reyna að fljótredda málinu, og sýnir loks við og við einhvers konar iðrun … í íþróttasölum. Að sækja sér leiðsögn í kirkju er nútímamanninum fornfáleg hugmynd, ef ekki hreinlega gleymd. En það er ekki bara daglegt líf sem er í hættu stefnt, heldur líka sjálf heimsmyndin og hugmynd okkar um eigin uppruna og eðli og sess í sköpunarverki Guðs.

Þvert á þekkta sögu mannkyns og það sem ritað stendur í Bók allra bóka, þykir nefnilega fínt núna að aðhyllast ósannaða kenningu vísindamanna um að við séum bara einhverjir hárlausir apar en ekki einstakt sköpunarverk Hins æðsta. Út frá þessu er síðan ályktað að við eigum að bera okkur saman við “hin dýrin” og auðvitað fer heilbrigt siðferði lönd og leið með því hugarfari. Fólk ástundar kynlíf utan hjónabands án þess að blikna, og hjónaskilnaðir eru daglegt brauð, fólk giftist bara einhverjum öðrum rétt sisvona, eins og við séum bara fjölmakategund líkt og elgurinn og höfrungurinn og kalkúninn. „Vísindin efla alla dáð“ éta menn hver upp eftir öðrum, og krjúpa fyrir stærðfræðijöfnunum eins og hverjum öðrum skurðgoðum … og það sem verst er: við kennum börnunum þetta. Í skólunum okkar eru þau heilaþvegin frá fyrsta degi með þessum apakenningum og kristinfræðin víkur fyrir einhverri samsoðinni „trúarbragðafræði“ þar sem framandlegri trúarbrögðum er gert jafnhátt undir höfði og kristninni okkar — og má þakka fyrir að á trúna sé yfirleitt minnst, svona inn á milli kennslustunda í stærðfræði og eðlisfræði og öðrum tómhyggjugreinum. Þannig ölum við upp þjóðrembufulla útlendingahatara og fasista, sem sýna framandlegum trúarbrögðum fjandskap. Allt er þetta trúleysingjunum að kenna, eins og Þráinn bendir réttilega á.

Um þessa óheillaþróun er erfitt að tala með jafnaðargeði, og lofsvert hvernig Þráinn fjallar um hana af hreinskilni og hugrekki. Vafalaust munu einhverjir óvandaðir menn hæðast að honum fyrir þessa grein, því að eins og hann segir: „Þessir blessaðir trúleysingjar feta svo sinn stíg út í lífið og líta á sjálfa sig sem æðsta vald í öllum málum og trúa á dómgreind sína, skynsemi og kannski fyrst og fremst á vísindin — það er að segja þann sannleika sem vísindin hafa nýlegast uppgötvað.“ Það er auðvitað illþolandi þegar fólk sýnir þann hroka að trúa öðru fremur á dómgreind sína og skynsemi. En það er með öllu óþolandi að horfa upp á hrokafulla menn, sannfærða um að heimssýn þeirra sé æðri, rita greinar í blöð þar sem þeir gera lítið úr trúarskoðunum almennilegs velmeinandi fólks. Þetta gera auðvitað trúleysingjarnir eins og við þekkjum öll; þeir mættu aldeilis taka sér Þráin til fyrirmyndar í þeim góða sið að bera virðingu fyrir trúarskoðunum annarra.

Hug Guðs er erfitt að ímynda sér, en honum hlýtur að sárna hvernig sköpunarverk hans hafnar honum um þessar mundir. Og hverjum öðrum sárnar það?

Mér. Og Þráni. Og vonandi mörgum öðrum sem hafa hljótt en hugsa rétt og trúa. Við verðum að treysta því að þeir séu fleiri en virðist. Stundum bara fallast manni hendur því að trúleysingjarnir virðast vera alls staðar, tómhyggjan allsráðandi, og trúarafneitunin alger faraldur.

Hvílík örlög það væru ef mannkynið tapaði trúnni algerlega, yrði skapara sínum afhuga, glataðist.

Vitleysa vísindahyggjunnar ætlar allt að sigra. Við megum ekki leyfa það.

Í trúnni er styrkur.

Vesalings maðurinn sem ekki þekkir þá gleði, þann styrk og þá fullvissu um sannleikann, sem felst í að vera hjá Kristi. Því að hverjum var Kristur sendur til að bjarga, líkna og leiðbeina?

Manninum. Og hann ætti að vita betur.

Hjalti er að fjalla um hvers vegna Bandaríkjamenn fá ekki að kaupa lyf í Kanada (þar sem þau eru miklu ódýrari) og flytja þau yfir landamærin.

Kannski er það misskilningur minn, en mér finnst eins og hann sé að gefa til kynna að það sé rétt af Bandaríkjastjórn að banna slíkan innflutning, því að ef þeir afnema þessi innflutningshöft gerist þetta:

„Kanadabúar tapa vegna hærra lyfjaverðs, lyfjafyrirtækið tapar því það getur ekki stundað verðmismunun (sem leiðir til að þeir eru lengur að borga upp þróunarkostnað og þar með lengur þar til þeir lækka verð).“

Er ekki alveg jafngilt að orða þetta öfugt? Að vegna innflutningshaftanna gerist þetta:

„Kanadabúar græða [á kostnað Bandaríkjamanna ☺] vegna lægra lyfjaverðs, lyfjafyrirtækið græðir því það getur stundað verðmismunun (sem leiðir til að þeir eru fljótari að borga upp þróunarkostnað og þar með geta þeir fljótar lækkað verð).“

Ekki það að mér þyki slæmt að Kanadabúar og lyfjafyrirtækið græði — punkturinn minn er bara sá að það virðist vera mörkuðum Bandaríkjanna og Kanada náttúrulegt að renna saman, fyrst það þykir þurfa að grípa til stjórnvaldsaðgerða til að halda þeim aðskildum og gera þannig lyfjafyrirtækinu kleift að stunda verðmismunun. Án tillits til þess hvort verðmismunun er kölluð „góð“ eða „slæm“ (orðið „mismunun“ hefur nú aldrei verið vænlegt til vinsælda!) hefði ég haldið að það væri ekki sérstaklega í anda frjálsmarkaðshyggjunnar (sem ég hélt að Hjalti væri að hluta til að stúdera þarna úti :þ) að fagna svona inngripum stjórnvalda í hegðun markaða.

Þá kann einhver að segja „já en lyfjafyrirtækið er bandarískt, svo að ef maður lítur á Bandaríkin sem eitt risastórt fyrirtæki, þá var stjórn þess þarna að taka ákvörðun til að hámarka hagnað þess, og þannig á það að vera.“ Hm. Mætti ekki með sömu rökum halda uppi vörnum fyrir verndartolla á landbúnaðarafurðir og grunnvörur, t.d. stáltollana bandarísku? Þeir vernda innlendu framleiðendurna (sem losna við óþægilega samkeppni), á kostnað innlendu neytendanna (sem þurfa að borga hærra verð). Þeir sem skilgreina sig sem frjálshyggjumenn, hvort heldur sem er á hófsamari kantinum eða hinum, eru yfirleitt ekkert sérstaklega á þeim buxunum að hvetja til verndartolla eða innflutningsbanns. Það er þá líklega ekki „rétt“ (í huga frjálshyggjumanna) að líta á ríki sem fyrirtæki og stjórnvöld sem fyrirtækjastjórnir. Eða hvað?

Ég held að ég hljóti að hafa verið að misskilja í hvaða anda Hjalti fjallaði um þessi innflutningshöft.

Eða þá að misskilningurinn sé ofinn inn í þessar hraðprjónuðu útleggingar mínar um hagfræði — fag sem ég veit skrattann ekki neitt um. Það skyldi þó aldrei vera! Hjalti, feel free to put me in my place.

Stundum slá menn sjálfum sér við. Ég held að jafnvel þeir sem fastast hafa skotið rótum í skurðgröfum sínum á vinstri kantinum hljóti að viðurkenna að í dag hafi komið dálítið skemmtileg ábending hjá ekki-síður-rótskotnum skurðgrafamótherjum þeirra, áhugamönnunum um rannsóknablaðamennsku sem skrifa á Vefþjóðviljanum.