Fugato

Undirskriftin mín, svona um það bil.

Ég gef almennt fremur lítið fyrir undirskriftasafnanir, sérstaklega á netinu.

Jónas og Mikael standa líklega frammi fyrir of miklum sokknum kostnaði í siðferðisnýsköpun sinni til að fara að endurskoða hana úr þessu.

En sagan segir að eigendur DV séu nú þegar lítt hrifnir af ritstjórnarstefnunni; þá er svona áskorun mögulega ekki til einskis.

Skrifið undir.

Matgráðugur ungur maður.

Græðgi er athyglisbrestur. Hún er það hugarástand að vera ekki með hugann við líf sitt [...]

— Guðmundur Andri Thorsson, þarna

Mér finnst líkingunni ábótavant. Athyglisbrestur skilst mér að sé að geta ekki fest athyglina við neitt. En þeir gráðugu eru með athyglina hnoðneglda við einn þátt í tilvist sinni. Þeir sem eru gráðugir í peninga eru það vegna þess að þeir hugsa varla um annað. En við peninga festa þeir athyglina alveg ljómandi vel. Og þeir sem eru gráðugir í eitthvað annað (athygli, hitt kynið, sama kynið, barnabörn, fíkniefni, gæskustolt) einbeita sér prýðilega að því. Þeir sem eru alveg gersneyddir græðgi eru síðan kallaðir þunglyndir.

Jæja, allt í lagi. Þá sem skortir langanir (og þar með lífsgleði) kalla ég þunglynda⁽¹⁾. Það er óheilbrigt að hafa ekki langanir, og þá heilsufarslega nauðsynlegt að hafa þær. Langanir eru í lagi. Græðgi er þá bara löngun hlaupin út í öfgar — þ.e. farin að negla athyglina svo fast við eina tegund lífsnautnar að áhorfendum (t.d. Guðmundi Andra) finnst það óheilbrigt.

En Guðmundur Andri kallar græðgina ekki ofathygli eða einhygli heldur „athyglisbrest,“ líklega vegna þess að hún dregur athyglina frá því sem honum finnst að eigi frekar að veita athygli. „Á meðan [...] líður stundin hjá, raunverulega stundin.“ En eitthvað segir mér að fjármálapésar lifi sig af alefli inn í mómentið þegar þeir ljúka vel heppnaðri féfléttu; að þeir upplifi það eins og píanisti upplifir þá unun að smellnegla coda-kaflann, eða skáld þegar hugmyndin ratar kristaltær í knappa framsetningu. Þetta er þeirra „thing.“ Það er fullgilt að finnast þetta vera lélegt „thing“ og bera ekki virðingu fyrir því (ég er t.d. ekkert gefinn fyrir það, að vísu að óreyndu). En er ekki óþarfa yfirlæti að segja „vesalings maðurinn að vera svo vitlaus eða veikur að finna ekki lífsfyllingu sína í sömu hlutum og ég“ … ? Voðalegt besserviss. Svona eins og í mér núna.

Okkur er frjálst að vorkenna gróssérunum fyrir óhamingju þeirra. Kannski hittir sú vorkunn í mark, kannski ekki; mögulega skilja þeir hvorki upp né niður í meðaumkuninni ef þeir rekast á grein Guðmundar Andra yfir morgunkampavíninu, eftir að þeim hefur heppnast allt sem þeir tóku sér fyrir hendur í óskafaginu sínu. En mögulega eru þeir líka að visna að innan og gráta sig í svefn undan tilvistarkreppunni; kannski hitti Guðmundur Andri naglann beint í andlitið, eins og Hjalti vinur minn orðar það. Ekki veit ég. Kannski veit Guðmundur Andri það betur.

Svo er græðgi alls konar; þeir sem ekki eiga þess kost að láta undan peningagræðgi sinni hafa um nóg annað að velja til að vera gráðugir í. Sumir eru meira að segja haldnir ofsagræðgi í tilvísunarfornafnið „sem“:

Flækja.

Í dag rímar hefðbundin félagshyggja og áhersla á velferðarbætur við kvíðann sem hefur grafið um sig í brjóstum þeirra sem eru röngu megin við gjárnar sem myndast þegar bilið gleikkar milli samfélagsflekanna sem eru í dag teygðir sundur af hraðvaxandi launaójöfnuði.

— Össur Skarphéðinsson, þarna

Æi, mig langaði bara sisvona að lauma þessu að. Oft mælist honum betur! Og ritast.

(Löngu síðar fannst enn betra dæmi um sem-fíknina.)

Guðmundur Andri skrifar líka um græðgina sem andfélagslega hegðun; um áhrif græðginnar á þá sem horfa upp á hana; um andúð fólks á þeim gráðugu. Það er allt annar kapítuli og utan þessarar umræðu/einræðu; þær skoðanir kann ég ekkert að besservissa um, en trúin á innri óhamingju og andans örbirgð hinna fégráðugu held ég hljóti að vera eintóm óskhyggja … um sálrænan kjarajöfnuð.

Stóri Litli-Ívar, nýfæddur systursonur minn, umluktur verndarhöndum foreldra sinna

Hann „Litli-Ívar“ systursonur minn fæddist í nótt.

Vinnuheitið reynist vera rangnefni; hann er hreint ekkert lítill.

Hann er eins og svosem tveggja mánaða barn, en meira hærður.

57 sentimetrar og rúmar 18 merkur, og tók andvirði nokkurra maraþonhlaupa í klukkustundum og kaloríum. Dóra er hetja.

Móður og barni heilsast vel. Sogklukkuáhrif eru strax að rjátlast af honum, og hann hefur sýnt af sér rósemi og jákvætt lundarfar það sem af er ævinni.

Hann hefur sama hökuskjálftahæfileikann og Ari Sigurður frændi hans, og undurljúfan kjökurtón sem einmitt hljómaði þegar þessi mynd var tekin. Heimsóknarnefndin hafði haft af honum lúrinn.

Móðuramman gat þess að það væri „ekki hægt að spilla þessu barni.“

Ég fékk nafnlaust sms í dag, þar sem ég gekk eftir Laugaveginum til að sækja bílinn minn á Grand Hótel Reykjavík eftir góðgleði gærkvöldsins.

Skilaboðin voru þessi:

From: OgVodafone

ther thykir vaent um
mözduna thina?
---
Sæktu tér nyja hringitòna à
ogvodafone.is - Og Vodafone

Ég beið eftir því næsta („Settu tha x m.kr. i omerktum sedlum undir bekkinn i austurhorninu a BSI klukkan tvo, annars heyrirdu mjukt malandi motorsud hennar ekki framar“) en það kom aldrei. Kannski átti ég að sækja þessa bannsettu hringitóna til að bjarga Mözdunni minni? Hún var alltént enn þar sem ég skildi við hana, og ómeidd.

Ég veit ekki um neitt samhengi sem gæti skýrt þetta — hef ekki rætt bílinn minn (sem mér þykir vissulega svolítið vænt um, svona að því marki sem mér þykir vænt um verksmiðjuframleidda dauða hluti almennt) við neinn síðustu daga.

Eina tengingin sem mér dettur í hug er að lokaprófið í Merkjum og kerfum var nýafstaðið þegar þetta sms barst; þetta gæti verið nemandi að hafa í hótunum við mig vegna yfirvofandi einkunnagjafar. Ég efa það samt. Eftir eitt misseri í Merkjum og kerfum á enginn eftir orku til illvirkja.

Skýringar óskast!

Nú fer þetta fyrst að verða áhugavert. Í Blaðinu 19. nóv.:

Fallbeygingar kvenmannsnafna hafa verið mikið í umræðunni síðustu daga. Sigurjón Kjartansson gerir þetta að umtalsefni í DV í gær þar sem hann bendir á að Mogginn hafi birt um daginn umfjöllun um Ilmi Kristjánsdóttur, þar sem sagði „…Stelpurnar með Ilm í fararbroddi.“, Sigurjón hneykslast á blaði allra landsmanna fyrir að gera svona klaufaleg mistök, en telur blaðinu þó til tekna að hafa beygt nafn Silvíu Nóttar á „réttan“ hátt, þ.e. „Silvíu Nætur“, sem er raunar rangt líka. Eins og sést nefnilega berlega á nafninu Ilmur, þá beygjast eiginnöfn oft á annan hátt en samheiti þeirra í málinu. Það á einnig við um nafnið Björt og, merkilegt nokk, nafnið Nótt.

Einhverjir kynnu að ætla sem svo að þar með hafi ég rangt fyrir mér í undangenginni umræðu. En það er ekki svo!

Jæja, allt í lagi. Það er líklega svo.

„Líklega,“ í þeim skilningi að þessi staðhæfing Blaðsins og álit Mannanafna punktur com eru saman sterkar vísbendingar um ríkjandi málhefð. Orðabók Háskólans býður reyndar upp á báðar orðmyndirnar, en kallar orðmyndina „Nóttar“ þar með ekki ranga. Við Sigurjón erum því dálítið einir á báti.

Ef málhefðin reynist hneigjast til „Nóttar,“ þá er síðan áhugavert að velta fyrir sér hvernig það varð raunin. Samkvæmt þjóðskrá og Íslendingabók var þetta nafn fyrst gefið árið 1976; þá fengu tvær stúlkur það, en síðan engin þar til í nóvember 1984. Það voru því líklega örfáir einstaklingar sem bjuggu til hina ríkjandi málhefð um þetta nafn. Það hlýtur að vera óvenjuleg tilurð orðmynda. Það kemur á óvart ef þau ákváðu upp úr þurru að nýja nafnið Nótt skyldi beygjast öðruvísi en gamla orðið nótt; ætli þau hafi haft einhverjar ástæður fyrir því? Eða gert það óvart eins og ég hélt að Blaðið hefði gert? Eða var þetta kannski bara helber prakkaraskapur í þeim?

Hvað sem því líður er gaman að sjá hve hugmyndaríkir sumir eru í að velja nöfn framan við Nótt: í þjóðskrá eru þrjár með nafnið Dagbjört Nótt, tvær heita Hrafntinna Nótt (vonandi báðar skjannaljóshærðar) og ein Helga Nótt! Það er rammíslenskur sumarfílingur í nöfnunum Sóley Nótt og Sunneva Nótt. Og ég vona að hún litla Kristel Nótt taki því með jafnaðargeði þegar hún lærir eftir allmörg ár um eitt frægasta pogrom sögunnar.

En þessi skemmtilegi útúrdúr var auðvitað bara til að slá á gálgafrest hinu óumflýjanlega: það virðist núna líklegt að beyging Blaðsins sé í samræmi við ríkjandi málhefð, villan því mín samkvæmt eigin skilgreiningu, og Blaðið saklaust af því fúski sem ég sakaði það um. Og það sem meira er: hvort sem þetta reynist ríkjandi málhefð eður ei, þá er ekki líklegt heldur öruggt að ég er sjálfur sekur um fúsk: ég hirti ekki um að komast á snoðir um ríkjandi málhefð, heldur gerði ráð fyrir að hún væri sú sem mér þótti sjálfsagt út frá málfræðilegu samræmi að hún væri. Talaði af bjargfastri sannfæringu um nokkuð sem ég hafði ekki raunverulega vissu um. Vanrækti það að kanna málið.

Málvillur eru til, eins og ég skilgreindi þær. Rétt og rangt mál er til. Og vandvirkni og fúsk eru hvort tveggja til, líka í málnotkun. Það á að ætlast til þess að fólk vandi sig. Það á að hía á þá sem fúska. Að þessu sinni var það ég sem fúskaði. Hí á mig. Hí, rækilega, á mig.

Baal, ég vona að þú sért núna á svipinn eins og þessi bráðskemmtilegi skoski tengdafrændi Vanessu á myndinni. Njóttu þess, kæri vin!

Malvilla er gistihús á Máritíus. Ég kann ekki neitt af tungumálum þess lands, en nafn þessa gistihúss hljómar óneitanlega eins og það gæti þýtt „slæm villa.“

Af þessari annars frekar ómarktæku Googlekönnun að dæma virðist fólki tamara að segja “Sylvíu Nóttar” en “Sylvíu Nætur”. Er það þá ekki bara í lagi? Og er það ekki líka í lagi að þér finnist það vera ljótt? Jújú, þér má alveg finnast það vera ljótt. Mér finnst bara asnalegt að þér finnist það vera rangt.

Svo mæltist mínum góða vini Baal í athugasemd við síðasta blogg. Kjarninn í gagnrýni hans virðist vera að mér eigi ekki að finnast nein málnotkun „röng.“ Að málvillur séu ekki til.

Reyndar kallaði ég þessa málnotkun ekki ranga. Ég lagði bara til prófarkarlestur. Baal heldur fram að prófarkarlestur sé það sama og villuleit. Ég hef stundað hann dálítið, og ég held (og vona) að hann sé mun meira; að hann sé leit að hvers konar hnökrum, stagli, samanrugluðum orðtökum (Bibbumálfari), o.s.frv. Fyrir mér gengur prófarkarlestur út á að vanda til ritmáls að öllu leyti.

Ég hafði sem sagt ekki kallað beyginguna „Nóttar“ ranga. Hún er það samt auðvitað. Alveg pípandi röng. Og Baal finnst „vitlaust væl“ í mér að kalla hana það.

Hvers vegna erum við svona ósammála um þetta? Eins og ég hef áður blaðrað um er ein möguleg skýring sú að við Baal leggjum mismunandi merkingu í orð eins og „rangur“ og „villa“ í samhengi málnotkunar. Könnum það.

Mér finnst „rangt“ == „óvart í ósamræmi við ríkjandi málhefð.“ Tungumálið er ekki hannað, það skilgreinist sjálfkrafa af eigin ríkjandi málhefð á hverjum tíma, og málfræði-„reglur“ eru bara tilraun til að lýsa málhefðinni á „reglu“-legan hátt; á þeim flestum eru til undantekningar, og á þær er hvergi minnst í almennum hegningarlögum; þær eru ekki þess háttar reglur. Að „brjóta“ þær þýðir sem sagt bara að vera í ósamræmi við ríkjandi málhefð. Stundum er viljandi gengið í berhögg við ríkjandi málhefð; ég geri það t.d. með því að hafa err á undan ellinu í orðinu „prófarkarlestur“ þótt meirihluti fólks sleppi því erri — það geta aðrir alveg kallað rangt, mér er sama því að ég geri það viljandi og með rökstuðningi (þetta er komið af orðalaginu „að lesa próförk,“ ekki „að lesa prófarkir“). Ég geri þetta vitandi vits. Ég er að vanda mig. Beygingin „Nóttar“ er líka „í ósamræmi við ríkjandi málhefð,“ en óvart og ekki af neinni góðri ástæðu. Þessi beyging var bara mistök, yfirsjón, bommerta; sá sem hana ritaði hugsaði ekki „hvort er nú venjulega beygingin af þessum tveimur sem koma til greina?“ heldur hugsaði bara ekki yfirhöfuð, þ.e. vandaði ekki til verks. Fullyrði ég. Hann gerði mistök. Villu. Rangt.

Baal er nýhættur að vera námsmaður. Það er mun lengra síðan ég var í námi (enda hef ég líka færri gráður). Kannski sér hann þess vegna enn í orðinu „rangt“ einhverja yfirvofandi refsingu, lægri einkunn, fall, vandarhögg einhverra fasista vandsveina. Kannski eru orðin „rangt“ og „villa“ nátengdari hugmyndinni um yfirvald í hans huga en í mínum. Kannski finnst honum ég setja mig á háan hest með notkun þessara orða, sjálfskipa mig einhvern dómara yfir öðrum, eins og ég hafi eitthvert dómsvald umfram það aðhald sem gagnrýnisraddir veita almennt. Kannski finnst honum ég reiða vöndinn til höggs, vera fasisti vandsveinn, vegna þess að ég nota orðalag sem er nátengt slíku fólki í huga hans. Kannski finnst honum það eitt að kalla málnotkun annarra „ranga“ vera svo harkalegt og yfirlætisfullt að það teljist vera vandarhögg valdsins, og ég þá vandsveinn. Og kannski eru þessar ágiskanir allar rangar hjá mér. Baal?

Cristaria molinae, sem Chile-búar kalla „malvilla.“

Sumir vilja meina að hugmyndin um „rétt“ og „rangt“ mál sé elítismi, leið til að telja sér trú um yfirburði yfir aðra. En gildir það þá ekki sömuleiðis um sérhverja birtingarmynd fegurðarskyns eða gildismats? Er ég þá ekki elítisti hvenær sem ég voga mér að finnast eitthvað lélegt? Það er gott og gilt að gera sér grein fyrir áhrifum eigin sjónarhóls, en afstæðishyggjunni hættir til að fara offari í að banna afstöðutöku, strjúka bara hökuskeggið og púa pípuna og segja „jaám, þarna ertu nú svolítið etnósentrískur eða egósentrískur eða x-sentrískur, þetta er náttúrulega bara eitt gildismat og ekkert réttara en hvað annað.“ Mishugur okkar Baals um rétt og rangt mál gæti stafað að hluta af því að annar okkar er mun hallari undir afstæðishyggju en hinn.

Baal gaf ekkert út á punkt minn um að vanda ætti til verka í málfari rétt eins og í ljósmyndun eða leturgerð. Það var einmitt kjarni þess sem ég sagði; Baal réðst á hismið. Orðavalið virðist hafa truflað hann. Kjarninn er (í mínum huga) að orðmyndin í fyrirsögninni var ekki meðvitað val höfundar heldur tilkomið án hugsunar; höfundur var ekki annarrar skoðunar en ég, heldur engrar skoðunar; hann gerði þetta einfaldlega af kæruleysi, hugsunarleysi. Ef hann væri ósammála mér væri það frábært, og enn betra ef hann gæti hjólað í mig með það. En hann var ekki ósammála. Hann var bara ekki að vanda sig. Það er það sem gerir frávik hans frá ríkjandi málhefð að „villu“ — í mínum skilningi þess orðs.

Ég vil að vandað sé til verka í málnotkun rétt eins og í myndrænni framsetningu og tónsköpun og hverju sem er. „Vil“ þýðir að ég gleðst þegar ég sé eitthvað vel gert, og ég verð fyrir vonbrigðum þegar mér finnst fúskað. Þá má ég líka setja út á það, hvort sem um er að ræða ljósmynd eða kvikmynd eða tónlist eða málnotkun, og gagnrýni mín gerir mig ekki (í mínum huga) að neins konar vandsveini, jafnvel þótt ég kalli feilnótur „mistök“ og lélegar ljósmyndir „rangt teknar“ … og málvillur málvillur. Málnotkun er ekki eitthvert sértilfelli sem er undanþegið kröfunni til vandvirkni. Og „krafan“ til vandvirkni kemur ekki fram í nefndum og reglugerðum og refsingum eða annarri íhlutun hins opinbera; hún kemur bara fram í heilbrigðri gagnrýni þeirra sem kæra sig um. Sjálfsagt samþykkir Baal það allt — en það sem hann samþykkir ekki (en ég held fast við) er sú skoðun mín að þeir sem gagnrýna málnotkun megi gjarnan nota orðin „rangt“ og „villa“ án þess að það þurfi að verða neinum til hjartsláttaróreglu.

Ekki er alltaf auðratað
um afkima íslenskrar málfræði.
Í völundarhúsum veit ekki á gott að … beygja vitlaust.

Mér finnst ég heyra ógnvænlegan vængjaþyt afstæðishyggjudrekans Baals sem innan skamms steypir sér yfir mig og eldvarpar út úr sér skömmum og uppnefnum: “Språkpolisen! Hreintungufasisti!” En ég bara verð.

Framan á Blaðinu í dag:

„Ævi og ástir Sylvíu Nóttar“

Í fyrirsögn á forsíðu.

Jæja, þetta blað byggir þó ekki afkomu sína á lífshörmungum hinna ógæfusömu. Við hljótum þá að fyrirgefa flest annað. Og Blaðinu til veikburða varnar beygja flestir þetta svona á vefnum. Sennilega Sylvía Nótt líka. Meirihlutinn ræður, ekki satt Baal?

Blað, mér þykir enn vænt um þig. En láttu nú einhvern prófarkarlesa a.m.k. forsíðufyrirsagnirnar.

Skrímslið Styrmir

Lítið dæmi:

Það er engu líkara en Styrmir ritstjóri hafi tapað jafnvæginu þegar hann varð uppvís að því að vera partur af skrímsladeild Sjálfstæðisflokksins - enda var það ótrúleg upplýsing.

— af bloggsíðu Össurar Skarphéðinssonar

Hér er maður kallaður skrímsli fyrir vægast sagt óljósar sakir.

Össur vísar hér auðvitað í moldviðrið um það hverja Styrmir talaði við um Baugsmálið. En nákvæmlega hvaða tilteknu gjörðir Styrmis hafa skilgreint hann sem skrímsli? Ef gengið yrði á Össur með þessa spurningu (harla ólíklegt) yrði hann að drepa málinu á dreif og fara að tala á loðinn hátt um „óeðlilega aðkomu“ að málinu, og kannski svolítið um „andrúmsloft og jarðveg“. Hann sæi þó sóma sinn í að fara ekki að ræða svefnherbergið; Össur slettir ekki þess háttar leðju (þótt hann dái að sumu leyti þá sem það gera) — en hann slettir nú samt leðju.

(Hann má eiga að hann ræðir ekki kynlíf manna mikið, þótt hann sé svolítið hallur undir urriðaerótík.)

Auðvitað verður ekkert gengið á Össur með þetta, og þó svo færi myndi hann auðveldlega snúa sig út úr því. Leðjunni er slett, hann kemst upp með það, og það virkar. Hjá þeim sem lesa blogg Össurar lækkar Styrmir ómeðvitað pínulítið í áliti, að meðaltali. Andrúmsloftið verður honum dálítið þyngra og jarðvegurinn súrari. Pínulítil áhrif, en svo kemur næsta ómálefnalega leðjusletta einhvers staðar (kannski úr öðrum herbúðum á Össur), með svipuðum árangri, og svona gengur þetta. Almannaálitinu er hnikað fram og til baka með óljósum loðnum ad-hominem-árásum. Það er freistandi aðferð; að hnika því til með heiðarlegri málefnalegri rökræðu er nefnilega bölvað maus.

Eitt er að vanda öðrum ekki kveðjurnar, annað að vanda bara ekki málflutning sinn yfirleitt. Oft gerir þessi ástmaður urriðans vel í að vanda mönnum ekki kveðjurnar … en oft hefur hann líka vandað málflutning sinn betur en hér.

Hinn eini sanni Gulli Briem	Einhver allt annar Gulli Briem

Úr fimmtudagsmogganum:

[...] en með henni spila þeir Börkur Hrafn og Daði Birgissynir sem áður voru kenndir við Jagúar, Pétur Sigurðsson á bassa og okkar eini sanni Gulli Briem á trommum.

Hinn eini sanni! Eins gott að það verður ekki eitt af þessum bannsettu gervieintökum!

Mér er alveg sama. Eins og ég sé eitthvað sár? Ég er ekkert sár.

Ofuríslenskað heiti fyrir blindraletur. Hér hefur Háfrónskuhreyfingunni orðið á í messunni dýrdeginu; þetta er enska stafrófið!

Fyrir tilviljun rakst ég á síðu um Töluorð og mælieiningar á kjarnyrtri íslensku.

Síðan reyndist vera hluti af stærra vefsvæði, aðsetri Háfrónskuhreyfingarinnar, sem leggur stund á „ofurmálhreinsun.“ Þar getur að líta skemmtilega orðalista á við Háfrónska hreinleikarýninn, og Kenningasmiðju þar sem meðal annars kemur fram íslenska nafnið á „molotov-cocktail“ — múspellsmilska!

Ég get ekki nógsamlega lýst því hversu þessi hraðlestur kætti mig; mun skoða þetta betur í betra tómi. Og vitanlega mun ég leggja mig fram um að nota þessi orð framvegis.

Vonandi veitir þetta þér svosem eins og skreppu eða lúkuþriðjung af gleði, eða fleygir þér nokkrar ruddur eða jafnvel arðurfar (a.m.k. nokkrar dyrgilstikur!) fram á við á menntaveginum.

Fjárinn. Nú verð ég glottandi eins og bjáni í allan dag.