Tveir ágætir menn sem hafa líklega varið meira tíma en við Varríus í hagfræðigrúsk
Sá ágæti Varríus kvað, um viðhorf hagfræðings til einkaeignar vatns:
Af hverju hagfræðimenntun er heppilegur bakgrunnur fyrir upplýst viðhorf til svoleiðis mála er áreiðanlega merkileg stúdía, svolítið eins og að biðja múslímskan Imam að vera álitsgjafi um trúfrelsi. Út kemur einörð skoðun, en undirbyggingin ekki endilega traust, enda svarið gefið fyrirfram.
Hvers vegna skyldi hann nefna múslimskan imam en ekki t.d. siðrænan húmanista á Vesturlöndum, sem örugglega ætti ekki síður fyrirfram tilbúið svar um trúfrelsi?
Ég ætla að voga mér að giska: það er vegna þess að það fyrirfram gefna svar hefði Varríusi (eins og mér) líkað vel. Samlíkingin hefði þá misst marks, því að málið er að Varríusi líkar illa hið fyrirfram gefna svar hagfræðingsins um einkaeign vatns.
Það sem Varríusi finnst sökka er nefnilega ekki að svarið sé gefið fyrirfram.
Það sem honum finnst sökka er bara að fyrirfram gefna svarið fellur ekki að hans eigin fyrirfram gefnu svörum.
Hér varð Varríusi líklega á að þykjast gagnrýna eitt, en gagnrýna í raun annað.
Er þetta sanngjarnt gisk hjá mér?
(Hann gagnrýnir reyndar líka tiltekin atriði í málflutningi þessa hagfræðings. Það er ekki til umræðu hér.)
„Hagfræðingar sökka af því að svör þeirra eru fyrirfram gefin.“ Big deal. Svör næstum allra eru fyrirfram gefin. Kom afstaða Varríusar einhverjum kunningja hans á óvart?
Nú slengi ég fram staðhæfingu í kæruleysi: það heyrir til undantekninga að fólk móti sér skoðun í hverju einstöku máli.
Það er erfitt og tímafrekt að móta sér skoðun. Ótækt að reyna að gera það alla daga. Okkur liggur á og við erum þreytt og búin að drekka of mikið kaffi og sváfum of lítið af því að við vöktum fram eftir við að blogga eða rugga magaveiku kornabarni eða horfa á endursýnda sitcom-þætti frá Sameinuðu amerísku furstadæmunum eða allt ofangreint. Skítt með að móta sér skoðun, við gerum nokkuð sem er miklu fljótlegra og áreynsluminna: við tökum þær örfáu skoðanir sem við höfum þegar hróflað upp eða fengið að láni frá þeim sem við litum upp til í uppvextinum (hægrimenn eru harðbrjósta fjársvindlarar, vinstrimenn eru draumóramenn skertir allri greind nema tilfinningagreind, múslimar eru brjálaðir ofbeldismenn, kristnir eru hrokafullir rasistar, Davíð Oddsson er valdasjúkur krimmi, Davíð Oddsson er fimmta landvættin, o.s.frv.), og við mátum þær við deilumál dagsins, veljum þá sem passar best, og málið er dautt.
Þetta er afar praktískt og vinnusparandi.
Og þetta er ofureðlilegt og ekkert að því. Eða væri ekkert að því ef við endurskoðuðum skoðanir okkar við og við … en það er alltof mikið vesen og lífið allt of stutt. Við endurnýtum skoðanirnar nær alltaf óbreyttar. Það er eini gallinn. Að endurnýta þær er allt í lagi út af fyrir sig.
Vel að merkja: Varríus gerir þetta örugglega ekki neitt meira en ég sjálfur. Svona almennt og yfirleitt. En þessi skoðun mín á skoðanaendurnýtingu varð þó til bara rétt í þessu, aldrei þessu vant. Undur og stórmerki. Hún er glæný. Og hraðsoðin og lítt úthugsuð og sennilega finnst mér þetta asnalegt á morgun og ég sé eftir öllu saman. Þarna sjáið þið. Lærið af mistökum mínum. Notið bara niðursoðnar skoðanir. Það er affarasælast.
Og farið fyrr að sofa. Ólifnaður er þetta.
