Græðgi og löngun og athygli og þunglyndi
Tuesday, January 10th, 2006
Matgráðugur ungur maður.
Græðgi er athyglisbrestur. Hún er það hugarástand að vera ekki með hugann við líf sitt [...]
— Guðmundur Andri Thorsson, þarna
Mér finnst líkingunni ábótavant. Athyglisbrestur skilst mér að sé að geta ekki fest athyglina við neitt. En þeir gráðugu eru með athyglina hnoðneglda við einn þátt í tilvist sinni. Þeir sem eru gráðugir í peninga eru það vegna þess að þeir hugsa varla um annað. En við peninga festa þeir athyglina alveg ljómandi vel. Og þeir sem eru gráðugir í eitthvað annað (athygli, hitt kynið, sama kynið, barnabörn, fíkniefni, gæskustolt) einbeita sér prýðilega að því. Þeir sem eru alveg gersneyddir græðgi eru síðan kallaðir þunglyndir.
Jæja, allt í lagi. Þá sem skortir langanir (og þar með lífsgleði) kalla ég þunglynda(1). Það er óheilbrigt að hafa ekki langanir, og þá heilsufarslega nauðsynlegt að hafa þær. Langanir eru í lagi. Græðgi er þá bara löngun hlaupin út í öfgar — þ.e. farin að negla athyglina svo fast við eina tegund lífsnautnar að áhorfendum (t.d. Guðmundi Andra) finnst það óheilbrigt.
En Guðmundur Andri kallar græðgina ekki ofathygli eða einhygli heldur „athyglisbrest,“ líklega vegna þess að hún dregur athyglina frá því sem honum finnst að eigi frekar að veita athygli. „Á meðan [...] líður stundin hjá, raunverulega stundin.“ En eitthvað segir mér að fjármálapésar lifi sig af alefli inn í mómentið þegar þeir ljúka vel heppnaðri féfléttu; að þeir upplifi það eins og píanisti upplifir þá unun að smellnegla coda-kaflann, eða skáld þegar hugmyndin ratar kristaltær í knappa framsetningu. Þetta er þeirra „thing.“ Það er fullgilt að finnast þetta vera lélegt „thing“ og bera ekki virðingu fyrir því (ég er t.d. ekkert gefinn fyrir það, að vísu að óreyndu). En er ekki óþarfa yfirlæti að segja „vesalings maðurinn að vera svo vitlaus eða veikur að finna ekki lífsfyllingu sína í sömu hlutum og ég“ … ? Voðalegt besserviss. Svona eins og í mér núna.
Okkur er frjálst að vorkenna gróssérunum fyrir óhamingju þeirra. Kannski hittir sú vorkunn í mark, kannski ekki; mögulega skilja þeir hvorki upp né niður í meðaumkuninni ef þeir rekast á grein Guðmundar Andra yfir morgunkampavíninu, eftir að þeim hefur heppnast allt sem þeir tóku sér fyrir hendur í óskafaginu sínu. En mögulega eru þeir líka að visna að innan og gráta sig í svefn undan tilvistarkreppunni; kannski hitti Guðmundur Andri naglann beint í andlitið, eins og Hjalti vinur minn orðar það. Ekki veit ég. Kannski veit Guðmundur Andri það betur.
Svo er græðgi alls konar; þeir sem ekki eiga þess kost að láta undan peningagræðgi sinni hafa um nóg annað að velja til að vera gráðugir í. Sumir eru meira að segja haldnir ofsagræðgi í tilvísunarfornafnið „sem“:
Flækja.
Í dag rímar hefðbundin félagshyggja og áhersla á velferðarbætur við kvíðann sem hefur grafið um sig í brjóstum þeirra sem eru röngu megin við gjárnar sem myndast þegar bilið gleikkar milli samfélagsflekanna sem eru í dag teygðir sundur af hraðvaxandi launaójöfnuði.
— Össur Skarphéðinsson, þarna
Æi, mig langaði bara sisvona að lauma þessu að. Oft mælist honum betur! Og ritast.
(Löngu síðar fannst enn betra dæmi um sem-fíknina.)
Guðmundur Andri skrifar líka um græðgina sem andfélagslega hegðun; um áhrif græðginnar á þá sem horfa upp á hana; um andúð fólks á þeim gráðugu. Það er allt annar kapítuli og utan þessarar umræðu/einræðu; þær skoðanir kann ég ekkert að besservissa um, en trúin á innri óhamingju og andans örbirgð hinna fégráðugu held ég hljóti að vera eintóm óskhyggja … um sálrænan kjarajöfnuð.
—
(1) Ég fer hér áreiðanlega fullfrjálslega með sjúkdómsheitið þunglyndi; ég veit ekki røvhul um það (þannig er vinkonu minni einni tamt að áminna mig um fávisku mína í flestum hlutum, á kjarnbetri íslensku), en ég á við fólk sem aldrei virðist líta glaðan dag og aldrei fær neitt kikk út úr neinu. Klínískt þunglyndi er örugglega eitthvað annað og meira, en þetta lundarfar finnst samt leikmanninum mér vera réttmæt andstæða þess að vera léttlyndur.
