Öll Nótt úti
Nú fer þetta fyrst að verða áhugavert. Í Blaðinu 19. nóv.:
Fallbeygingar kvenmannsnafna hafa verið mikið í umræðunni síðustu daga. Sigurjón Kjartansson gerir þetta að umtalsefni í DV í gær þar sem hann bendir á að Mogginn hafi birt um daginn umfjöllun um Ilmi Kristjánsdóttur, þar sem sagði „…Stelpurnar með Ilm í fararbroddi.“, Sigurjón hneykslast á blaði allra landsmanna fyrir að gera svona klaufaleg mistök, en telur blaðinu þó til tekna að hafa beygt nafn Silvíu Nóttar á „réttan“ hátt, þ.e. „Silvíu Nætur“, sem er raunar rangt líka. Eins og sést nefnilega berlega á nafninu Ilmur, þá beygjast eiginnöfn oft á annan hátt en samheiti þeirra í málinu. Það á einnig við um nafnið Björt og, merkilegt nokk, nafnið Nótt.
Einhverjir kynnu að ætla sem svo að þar með hafi ég rangt fyrir mér í undangenginni umræðu. En það er ekki svo!
Jæja, allt í lagi. Það er líklega svo.
„Líklega,“ í þeim skilningi að þessi staðhæfing Blaðsins og álit Mannanafna punktur com eru saman sterkar vísbendingar um ríkjandi málhefð. Orðabók Háskólans býður reyndar upp á báðar orðmyndirnar, en kallar orðmyndina „Nóttar“ þar með ekki ranga. Við Sigurjón erum því dálítið einir á báti.
Ef málhefðin reynist hneigjast til „Nóttar,“ þá er síðan áhugavert að velta fyrir sér hvernig það varð raunin. Samkvæmt þjóðskrá og Íslendingabók var þetta nafn fyrst gefið árið 1976; þá fengu tvær stúlkur það, en síðan engin þar til í nóvember 1984. Það voru því líklega örfáir einstaklingar sem bjuggu til hina ríkjandi málhefð um þetta nafn. Það hlýtur að vera óvenjuleg tilurð orðmynda. Það kemur á óvart ef þau ákváðu upp úr þurru að nýja nafnið Nótt skyldi beygjast öðruvísi en gamla orðið nótt; ætli þau hafi haft einhverjar ástæður fyrir því? Eða gert það óvart eins og ég hélt að Blaðið hefði gert? Eða var þetta kannski bara helber prakkaraskapur í þeim?
Hvað sem því líður er gaman að sjá hve hugmyndaríkir sumir eru í að velja nöfn framan við Nótt: í þjóðskrá eru þrjár með nafnið Dagbjört Nótt, tvær heita Hrafntinna Nótt (vonandi báðar skjannaljóshærðar) og ein Helga Nótt! Það er rammíslenskur sumarfílingur í nöfnunum Sóley Nótt og Sunneva Nótt. Og ég vona að hún litla Kristel Nótt taki því með jafnaðargeði þegar hún lærir eftir allmörg ár um eitt frægasta pogrom sögunnar.
En þessi skemmtilegi útúrdúr var auðvitað bara til að slá á gálgafrest hinu óumflýjanlega: það virðist núna líklegt að beyging Blaðsins sé í samræmi við ríkjandi málhefð, villan því mín samkvæmt eigin skilgreiningu, og Blaðið saklaust af því fúski sem ég sakaði það um. Og það sem meira er: hvort sem þetta reynist ríkjandi málhefð eður ei, þá er ekki líklegt heldur öruggt að ég er sjálfur sekur um fúsk: ég hirti ekki um að komast á snoðir um ríkjandi málhefð, heldur gerði ráð fyrir að hún væri sú sem mér þótti sjálfsagt út frá málfræðilegu samræmi að hún væri. Talaði af bjargfastri sannfæringu um nokkuð sem ég hafði ekki raunverulega vissu um. Vanrækti það að kanna málið.
Málvillur eru til, eins og ég skilgreindi þær. Rétt og rangt mál er til. Og vandvirkni og fúsk eru hvort tveggja til, líka í málnotkun. Það á að ætlast til þess að fólk vandi sig. Það á að hía á þá sem fúska. Að þessu sinni var það ég sem fúskaði. Hí á mig. Hí, rækilega, á mig.
Baal, ég vona að þú sért núna á svipinn eins og þessi bráðskemmtilegi skoski tengdafrændi Vanessu á myndinni. Njóttu þess, kæri vin!