Malvilla er gistihús á Máritíus. Ég kann ekki neitt af tungumálum þess lands, en nafn þessa gistihúss hljómar óneitanlega eins og það gæti þýtt „slæm villa.“
Af þessari annars frekar ómarktæku Googlekönnun að dæma virðist fólki tamara að segja “Sylvíu Nóttar” en “Sylvíu Nætur”. Er það þá ekki bara í lagi? Og er það ekki líka í lagi að þér finnist það vera ljótt? Jújú, þér má alveg finnast það vera ljótt. Mér finnst bara asnalegt að þér finnist það vera rangt.
Svo mæltist mínum góða vini Baal í athugasemd við síðasta blogg. Kjarninn í gagnrýni hans virðist vera að mér eigi ekki að finnast nein málnotkun „röng.“ Að málvillur séu ekki til.
Reyndar kallaði ég þessa málnotkun ekki ranga. Ég lagði bara til prófarkarlestur. Baal heldur fram að prófarkarlestur sé það sama og villuleit. Ég hef stundað hann dálítið, og ég held (og vona) að hann sé mun meira; að hann sé leit að hvers konar hnökrum, stagli, samanrugluðum orðtökum (Bibbumálfari), o.s.frv. Fyrir mér gengur prófarkarlestur út á að vanda til ritmáls að öllu leyti.
Ég hafði sem sagt ekki kallað beyginguna „Nóttar“ ranga. Hún er það samt auðvitað. Alveg pípandi röng. Og Baal finnst „vitlaust væl“ í mér að kalla hana það.
Hvers vegna erum við svona ósammála um þetta? Eins og ég hef áður blaðrað um er ein möguleg skýring sú að við Baal leggjum mismunandi merkingu í orð eins og „rangur“ og „villa“ í samhengi málnotkunar. Könnum það.
Mér finnst „rangt“ == „óvart í ósamræmi við ríkjandi málhefð.“ Tungumálið er ekki hannað, það skilgreinist sjálfkrafa af eigin ríkjandi málhefð á hverjum tíma, og málfræði-„reglur“ eru bara tilraun til að lýsa málhefðinni á „reglu“-legan hátt; á þeim flestum eru til undantekningar, og á þær er hvergi minnst í almennum hegningarlögum; þær eru ekki þess háttar reglur. Að „brjóta“ þær þýðir sem sagt bara að vera í ósamræmi við ríkjandi málhefð. Stundum er viljandi gengið í berhögg við ríkjandi málhefð; ég geri það t.d. með því að hafa err á undan ellinu í orðinu „prófarkarlestur“ þótt meirihluti fólks sleppi því erri — það geta aðrir alveg kallað rangt, mér er sama því að ég geri það viljandi og með rökstuðningi (þetta er komið af orðalaginu „að lesa próförk,“ ekki „að lesa prófarkir“). Ég geri þetta vitandi vits. Ég er að vanda mig. Beygingin „Nóttar“ er líka „í ósamræmi við ríkjandi málhefð,“ en óvart og ekki af neinni góðri ástæðu. Þessi beyging var bara mistök, yfirsjón, bommerta; sá sem hana ritaði hugsaði ekki „hvort er nú venjulega beygingin af þessum tveimur sem koma til greina?“ heldur hugsaði bara ekki yfirhöfuð, þ.e. vandaði ekki til verks. Fullyrði ég. Hann gerði mistök. Villu. Rangt.
Baal er nýhættur að vera námsmaður. Það er mun lengra síðan ég var í námi (enda hef ég líka færri gráður). Kannski sér hann þess vegna enn í orðinu „rangt“ einhverja yfirvofandi refsingu, lægri einkunn, fall, vandarhögg einhverra fasista vandsveina. Kannski eru orðin „rangt“ og „villa“ nátengdari hugmyndinni um yfirvald í hans huga en í mínum. Kannski finnst honum ég setja mig á háan hest með notkun þessara orða, sjálfskipa mig einhvern dómara yfir öðrum, eins og ég hafi eitthvert dómsvald umfram það aðhald sem gagnrýnisraddir veita almennt. Kannski finnst honum ég reiða vöndinn til höggs, vera fasisti vandsveinn, vegna þess að ég nota orðalag sem er nátengt slíku fólki í huga hans. Kannski finnst honum það eitt að kalla málnotkun annarra „ranga“ vera svo harkalegt og yfirlætisfullt að það teljist vera vandarhögg valdsins, og ég þá vandsveinn. Og kannski eru þessar ágiskanir allar rangar hjá mér. Baal?
Cristaria molinae, sem Chile-búar kalla „malvilla.“
Sumir vilja meina að hugmyndin um „rétt“ og „rangt“ mál sé elítismi, leið til að telja sér trú um yfirburði yfir aðra. En gildir það þá ekki sömuleiðis um sérhverja birtingarmynd fegurðarskyns eða gildismats? Er ég þá ekki elítisti hvenær sem ég voga mér að finnast eitthvað lélegt? Það er gott og gilt að gera sér grein fyrir áhrifum eigin sjónarhóls, en afstæðishyggjunni hættir til að fara offari í að banna afstöðutöku, strjúka bara hökuskeggið og púa pípuna og segja „jaám, þarna ertu nú svolítið etnósentrískur eða egósentrískur eða x-sentrískur, þetta er náttúrulega bara eitt gildismat og ekkert réttara en hvað annað.“ Mishugur okkar Baals um rétt og rangt mál gæti stafað að hluta af því að annar okkar er mun hallari undir afstæðishyggju en hinn.
Baal gaf ekkert út á punkt minn um að vanda ætti til verka í málfari rétt eins og í ljósmyndun eða leturgerð. Það var einmitt kjarni þess sem ég sagði; Baal réðst á hismið. Orðavalið virðist hafa truflað hann. Kjarninn er (í mínum huga) að orðmyndin í fyrirsögninni var ekki meðvitað val höfundar heldur tilkomið án hugsunar; höfundur var ekki annarrar skoðunar en ég, heldur engrar skoðunar; hann gerði þetta einfaldlega af kæruleysi, hugsunarleysi. Ef hann væri ósammála mér væri það frábært, og enn betra ef hann gæti hjólað í mig með það. En hann var ekki ósammála. Hann var bara ekki að vanda sig. Það er það sem gerir frávik hans frá ríkjandi málhefð að „villu“ — í mínum skilningi þess orðs.
Ég vil að vandað sé til verka í málnotkun rétt eins og í myndrænni framsetningu og tónsköpun og hverju sem er. „Vil“ þýðir að ég gleðst þegar ég sé eitthvað vel gert, og ég verð fyrir vonbrigðum þegar mér finnst fúskað. Þá má ég líka setja út á það, hvort sem um er að ræða ljósmynd eða kvikmynd eða tónlist eða málnotkun, og gagnrýni mín gerir mig ekki (í mínum huga) að neins konar vandsveini, jafnvel þótt ég kalli feilnótur „mistök“ og lélegar ljósmyndir „rangt teknar“ … og málvillur málvillur. Málnotkun er ekki eitthvert sértilfelli sem er undanþegið kröfunni til vandvirkni. Og „krafan“ til vandvirkni kemur ekki fram í nefndum og reglugerðum og refsingum eða annarri íhlutun hins opinbera; hún kemur bara fram í heilbrigðri gagnrýni þeirra sem kæra sig um. Sjálfsagt samþykkir Baal það allt — en það sem hann samþykkir ekki (en ég held fast við) er sú skoðun mín að þeir sem gagnrýna málnotkun megi gjarnan nota orðin „rangt“ og „villa“ án þess að það þurfi að verða neinum til hjartsláttaróreglu.
